Kur’an-ı Kerim’in “adalet ve ahlak beyannamesi” olarak görülen Nahl Suresi’nin 90. ayeti, Müslümanlara üç şeyi emrederken üç şeyi de yasaklar. Ayette direkt olarak emredilenler arasında “Alçak gönüllü olmak” yer almaz; zira bu kavram ayette zikredilen iyilik (ihsan) kavramının bir parçası olsa da doğrudan bir madde olarak geçmez.
Ayetin Meali ve Muhtevası
Ayetin tam meali şu şekildedir:
“Şüphesiz Allah; adaleti, iyiliği (ihsanı), akrabaya yardım etmeyi emreder; çirkin işleri (fahşayı), fenalık ve azgınlığı yasaklar. O, düşünüp tutasınız diye size öğüt veriyor.”
Ayette Direkt Olarak Emredilen 3 Şey
- Adaletli Davranmak: Hak sahibine hakkını vermek, her şeyi yerli yerine koymak ve zulümden kaçınmak.
- İyilik Yapmak (İhsan): Sadece görevi olanı yapmak değil, fazlasını da yaparak Allah’ı görüyormuşçasına samimi bir kulluk ve insanlara karşı nezaket sergilemek.
- Akrabaya Yardım Etmek: Yardımlaşmaya en yakın çevreden başlamak, akrabalık bağlarını (sıla-i rahim) korumak.
Ayette Yasaklanan 3 Şey
Ayet sadece emirlerden değil, aynı zamanda sakınılması gerekenlerden de bahseder:
- Fahşa: Her türlü edepsizlik, çirkin söz ve hayasızlık.
- Münker: Akla ve dine aykırı olan, toplumun hoş karşılamadığı her türlü fenalık.
- Bağy: Haddi aşmak, başkalarının haklarına tecavüz etmek ve zorbalık.
Neden Cuma Hutbelerinde Okunur?
Bu ayet, bir toplumun huzur içinde yaşaması için gereken tüm temel etik kuralları tek bir cümlede topladığı için İslami literatürde “Cami’u’l-Kelim” (kapsamlı sözler) kategorisinde değerlendirilir. Emevi halifesi Ömer bin Abdülaziz döneminden itibaren bu ayet, tüm cuma hutbelerinin sonunda bir düstur olarak okunmaya başlanmış ve bir gelenek haline gelmiştir.
