Milli Mücadelenin İlk Kabinesi: İlk İcra Vekilleri Heyeti Başkanı Kimdi?

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasıyla birlikte, yürütme görevini üstlenmek üzere kurulan ilk hükümet olan İcra Vekilleri Heyeti’nin başkanı, Meclis Başkanı sıfatıyla Mustafa Kemal Atatürk olmuştur.

Hükümet ve Meclis Bir Arada: Meclis Hükümeti Sistemi

23 Nisan 1920’de Ankara’da toplanan meclis, henüz bir anayasa tam teşekkül etmediği için “Meclis Hükümeti Sistemi”ni benimsemiştir. Bu sistemde Meclis Başkanı, aynı zamanda hükümetin de başkanıdır. Dolayısıyla 24 Nisan 1920’de Meclis Başkanlığına seçilen Mustafa Kemal Paşa, 3 Mayıs 1920’de kurulan I. İcra Vekilleri Heyeti‘ne de başkanlık etmiştir.

İlk İcra Vekilleri Heyeti’nde Kimler Vardı?

Mustafa Kemal Atatürk’ün başkanlığındaki bu ilk “milli” kabinede, Kurtuluş Savaşı’na yön verecek çok önemli isimler yer alıyordu:

• Genelkurmay Vekili: İsmet (İnönü) Bey
• Dahiliye (İçişleri) Vekili: Cami (Baykut) Bey
• Hariciye (Dışişleri) Vekili: Bekir Sami (Kunduh) Bey
• Adliye Vekili: Celalettin Arif Bey
• Milli Müdafaa (Savunma) Vekili: Fevzi (Çakmak) Paşa

Bu Heyetin Tarihi Sorumluluğu

İlk İcra Vekilleri Heyeti, bugünkü anlamda Bakanlar Kurulu’nun görevini üstlenmiştir. Ancak o günün şartlarında bu heyet; sadece yasaları uygulamakla kalmamış, aynı zamanda yokluk içindeki bir orduyu organize etmiş, dış dünyayla diplomatik ilişkileri başlatmış ve Milli Mücadele’nin merkezi yönetimini oluşturmuştur. Heyetin başkanlığını bizzat Mustafa Kemal Paşa’nın yürütmesi, askeri ve siyasi kararların tek bir merkezden hızlıca alınmasını sağlamıştır.

Cumhuriyet Yolunda İlk Adımlar

Bu hükümet yapısı, 1923 yılında Cumhuriyet ilan edilene kadar ufak değişikliklerle devam etmiştir. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte “Meclis Hükümeti Sistemi” yerini “Kabine Sistemi”ne bırakmış ve yürütme gücü Başbakanlığa devredilmiştir. Ancak Ankara’daki o ilk heyet, Türkiye Cumhuriyeti devletinin gerçek anlamdaki ilk kurucu kabinesidir.